Voor de Duurzaamheidsprijs 2026, met als thema eten en drinken, is De Proeftuin van Linschoten genomineerd – en dat is niet verwonderlijk.
Wat begon als een verwaarloosde boomgaard, groeide in vier jaar tijd uit tot een bloeiend, productief landschap van 1,6 hectare. Een plek waar lokaal voedsel, natuurherstel, gezondheid en verbinding samenkomen, gedragen door tuinders, vrijwilligers en oogstdeelnemers.
Van boomgaard tot volle bloei
Het initiatief ontstond in 2020, midden in de coronaperiode. Natascha Boel was ervan overtuigd dat onze omgang met de aarde bijdroeg aan de crisis en besloot in actie te komen. Hoewel ze “nog nooit één krop sla had gezaaid”, werkte ze een jaar lang mee op kleinschalige tuinderijen om de basis van agro-ecologisch en biologisch telen onder de knie te krijgen.
Haar kleine moestuin groeide uit tot een landschap vol groentebedden en fruitbomen, met plannen om het geheel binnenkort te verrijken met bloemen. Het team bestaat inmiddels uit drie tuinders en zo’n 35 vrijwilligers. Er wordt gewerkt volgens vaste principes: zonder gif of kunstmest, met compost en groenbemesters, sterke rassen én het no-dig-principe – de grond zo min mogelijk verstoren om het bodemleven te behouden.
Vertrouwde gezichten op De Proeftuin: Dick en Emma
Voor dit artikel spraken we met Dick Haan en Emma Smeets. Dick Haan, levenspartner van Natascha, steunde het initiatief vanaf het begin. “Je kunt als ondernemer een branche echt veranderen,” zegt hij. Zijn overtuiging dat systemen eerlijker en duurzamer kunnen, ziet hij elke dag terug in De Proeftuin: een plek waar mensen opnieuw verbonden raken met voedsel en met elkaar.
In 2023 sloot Emma Smeets zich aan bij het team. Na jaren als huisarts gewerkt te hebben, koos ze bewust voor een andere weg. De achteruitgang van de natuur raakte haar, maar ook wat ze dagelijks in haar spreekkamer zag: hoe eenzaamheid en gebrek aan vertrouwen bijdragen aan ziekte. “Ik wilde iets doen voor de natuur en tegelijkertijd voorkomen dat mensen ziek worden.” Ze volgde een opleiding ecologische stadstuinbouw en werkte een jaar in Frankrijk om het vak te leren. Als tuinder brengt ze alle opgedane kennis nu in de praktijk op De Proeftuin. Voor haar komen op de tuin gezond eten, buiten zijn, betekenisvol werk en gemeenschap samen.
Eten, drinken en duurzaamheid uit de bodem
Het hart van het Proeftuin-concept is het oogstabonnement. Oogstdeelnemers betalen naar draagkracht en delen mee in de risico’s en overvloed van het seizoen. Van mei tot en met december oogsten zij zelf, direct van het land – zonder verpakkingen en volledig met de seizoenen mee. Van aardappelen tot raapstelen en snijbiet: groentes die je in de supermarkt niet altijd vers vindt. Alles wordt biologisch geteeld en vrijwel meteen gegeten. Via een wekelijkse nieuwsbrief blijven deelnemers op de hoogte en worden recepten uitgewisseld. Wie (nog) geen abonnement heeft, kan terecht bij het kraampje met QR-codes voor losse verkoop.
Sociale oogst: gezondheid en verbinding
De Proeftuin draait niet alleen om voedsel. Beweging, buiten zijn en mentale rust zijn net zo belangrijk. Vrijwilligers ervaren er zingeving en gezelligheid. Iedereen is welkom: om te oogsten, te helpen of gewoon een boek te lezen in het groen. Ook kinderen leren hier waar hun eten vandaan komt. De kinderen van deelnemers en leerlingen van de Prins Claus School ontdekken hoe groente groeit en wat duurzaam telen betekent – en hun enthousiasme werkt vaak aanstekelijk voor het hele gezin.
Samen bouwen aan de toekomst
Nederland telt inmiddels honderden Community Supported Agriculture tuinen (CSA’s) die samen werken aan een duurzaam voedselsysteem. De Proeftuin van Linschoten zoekt actief samenwerking: met andere tuinen, met de voedselbank, lokale horeca zoals Restaurant De Burgemeester en de medewerkers van Ferm Werk voor kundige ondersteuning. Ook werkt De Proeftuin samen met scholen en worden nieuwe samenwerkingen met buurthuizen onderzocht om meer doelgroepen te bereiken.
Meer dan een tuin
Naast groenteabonnementen biedt De Proeftuin overnachtingen, vergadermogelijkheden, yogalessen en workshops. Door de verbondenheid met natuur én mensen staat de tuin midden in de gemeenschap. Het team hoopt dat het steeds vanzelfsprekender wordt om goed te doen voor elkaar en de aarde. Dat eenzaamheid plaatsmaakt voor verbinding. Precies daarom voelt de nominatie voor de Duurzaamheidsprijs 2026 zo passend.
Voor iedereen die nieuwsgierig is: de poort staat open. Of je nu wilt oogsten, meewerken of simpelweg ademhalen in het groen – bij De Proeftuin van Linschoten ben je welkom.
>> Website De Proeftuin van Linschoten
Hoek Noord Linschoterdijk / Haardijk Linschoten, naast de boerderij aan de Noord Linschoterdijk 26.
Interview door Rico en Frans
Foto van de kas door Natascha Boel
Hieronder Emma en Dick
